วาจามิชอบเป็นจุดเริ่มต้นของความผิดบาปอื่นๆ
การบรรยายธรรม ปาถกฐาฯ จะต้องมีสาระในทางเสริมสร้าง จึงจะนับว่าเป็นนักพูดที่ได้รับความสำเร็จ
ค้นค้าขายจะไม่ให้ผิดข้อมุสานั้นยาก
ทางที่ดีเมื่อค้าขายได้เงินทองของเขามาแล้วแบ่งเงินส่วนหนึ่งไปทำบุญทางอุทิศให้เขา
และชดเชยความผิดของตนเสีย
ฉุดช่วยพูดจาส่งเสริมญาติธรรมจะต้องติดตามผล
ให้วิเคราะห์ความทุกข์ของเขาจากความเป็นจริง
อย่าพูดให้เขาหลับหูหลับตามารับธรรมะ
อย่าเหมาว่ารับธรรมะแล้วจะหายจากโรคภัยนั้นๆ
หรือกินเจตลอดชีวิตแล้วตั้งตำหนักพระจะหายจากโรคมะเร็งได้
จงส่งเสริมให้เขาเข้าใจหลักสัจธรรมด้วย
มีกำลังความสามารถเท่าไรก็พูดไปเท่านั้น ไม่พูดเกินกำลังความเป็นจริง
มีคำกล่าวว่า
"พูดปดไปเพียงคำเดียวจะต้องหาคำโกหกมาปิดบังคำพูดนั้นอีกถึงสิบคำ"
พูดปดบ่อยๆ จะกลายเป็นความเคยชิน
"วาจามิชอบเป็นอาวุธฆ่าคนได้อย่างเลือดเย็น"
"อย่าเที่ยวได้ปากยื่นปากยาวไปบ้านเหนือบ้านใต้"
พูดเพ้อเจ้อถือว่าเป็นวาจามิชอบ แต่ถ้าพูดแบบอารมณ์ขันทำให้ผู้อื่นคลายทุกข์ได้ไม่ผิด
เขายกย่องชมเชย ซึ่งแม้เจ้าจะดีอย่างที่เขาชื่นชมจริง แต่เจ้าก็ปฏิเสธคำชมด้วยความอ่อนน้อมถ่อมตนว่าไม่จริงอย่างนี้ไม่ผิด
ทุกคนชอบฟังคำพูดที่ทำให้สบายใจ
วาจาดีเป็นสะพานเชื่อมบุญสัมพันธ์
ถามทุกข์สุข แนะนำ ปลอบโยน ชื่นชมให้กำลังใจ
ชาติก่อนชอบนินทาว่าร้าย
ชาตินี้จะถูกทำลายชื่อเสียง มีอุปสรรคถูกขัดขวางถูกด่าว่า
พูดจาไม่มีใครรับฟัง น้ำเสียงไม่ไพเราะ อ้ำอึ้งพูดกำกวนไม่ชัดเจนฯ
ผู้ผิดศีลข้อมุสาใช้วาจามิชอบ จะบำเพ็ญอย่างไรก็ไม่ได้สัมโพธิผล
ศีลห้าไม่บริสุทธิ์ บกพร่องข้อใดก็ตาม จะไม่อาจบรรลุสัมโพธิมรรคทั้งสิ้น
ผู้ผิดศีลข้อมุสาใช้วาจามิชอบ กลิ่นปากจะเหม็นเป็นประจำ รักษาไม่หาย
กลิ่งตัวแรง ยิ่งกินเนื้อสัตว์จะยิ่งกลิ่นตัวแรง กินเจจะทำให้คลายลง
ผู้สำรวมรักษาศีล ใช้วาจาชอบ ปากจะมีกลิ่นหอมเหมือนดอกอุบลวรรณ
ศพของผู้บำเพ็ญบางคนถูกเผาแล้ว ฟันยังคงอยู่ ไม่ถูกเผาไหม้ทั้งสามสิบสองซี่ก็มี
ผู้ใช้วาจาชอบจะเป็นที่เชื่อถือยินดีแก่คนทั้งหลาย ไม่ต้องมีสิ่งซ้อนเร้น
จะไม่มีเสียงหยาบคายรบกวนหู รบกวนใจ
พูดเกินความเป็นจริงบางอย่างด้วยเจตนาดีเพื่อฉุดช่วยนำพาเขาให้พ้นทุกข์ไม่ถือเป็นวาจามิชอบ
"กวนใจ ทำลายสติ ให้เขาคิดมากลำบากใจ"
"ทำลายสายสัมพันธ์ให้เขาแหนงหน่ายไม่ลงรอยกัน"
"หยอกล้อล่วงเกินให้เขาอับอายเกิดปมด้อย" ฯลฯ
เหล่านี้ ล้วนผิดศีลมุสาใช้วาจามิชอบ
มีเกร็ดประวัติเรื่องหนึ่ง ซึ่งท่านบรมครูขงจื้อถือเป็นอุทาหรณ์สอนใจศิษย์ทันทีเมื่อเกิดเหตุการณ์นั้นคือ
เช้าวันหนึ่งศิษย์คนหนึ่งอยู่เวรทำอาหาร
ข้าวต้มสุกแล้ว บังเอิญเศษอะไรชิ้นเล็กๆ ตกจากเพดานลงไปในข้าวต้ม
ศิษย์ผู้นั้นกลัวจะเป็นอันตรายแก่ท่านบรมครู จึงตักเศษอะไรนั้นใส่ปาก
เพื่อพิสูจน์ว่ามันคืออะไร
ท่านบรมครูชี้ให้ศิษย์อีกคนหนึ่งดู
ศิษย์ผู้นั้นลุกขึ้นตรงเข้าไปว่ากล่าวติเตือนเพื่อนทันทีว่า
"เสียมรรยาทแอบกินอาหารก่อนท่านครู"
ศิษย์ผู้ถูกกล่าวหาร้องปฏิเสธ รีบชี้แจงความเป็นจริงด้วยความตกใจ
ท่านบรมครูจึงเรียกชุมนุมศิษย์ทั้งหมดแล้วให้คติว่า
"สิ่งที่ครูมองเห็นเองยังผิดต่อความเป็นจริงได้ แล้วยิ่งเป็นเรื่องที่เล่าต่อกันมาล่ะ
จากปากที่สามต่อไป ความเป็นจริงจะถูกบิดเบือนไปอีกเท่าไร
."
ฉะนั้นก่อนจะสรุปความว่ากล่าวติเตียนใครจึงให้ระวังคำมุสา
วาจามิชอบ
"ไม่อยากมีเรื่องกล่าวหาว่าร้าย
ให้สงบปากสงบคำอย่าพร่ำพูด"
อย่าพูดเอาแต่ได้ อย่าปักหลักพูดแต่ฝ่ายตัวเอง
ให้ยืนอยู่เป็นฝ่ายเขา เห็นใจเขา ให้โอกาสเขา
พูดเพื่อเขาอื่นบ้าง ความบาดหมางจากวาจาจะน้อยลง
มีคนสองระดับที่ไม่นินทาว่าร้าย
คือ
ผู้มีปัญญาระดับสูง และคนโง่ทึ่มที่สุด
ปัญญาสูงเห็นสัจธรรมไม่หวั่นไหวในเสียงรบกวน
คนโง่ทึ่มไม่เข้าใจในเสียงรบกวน
คนสองระดับนี้จึงบำเพ็ญศีลข้อนี้ได้ดี
จะพูดจานำพาคนมารับธรรมะ
อย่าให้เขาเข้าใจผิดว่าเจ้ามีความพึงพอใจในตัวเขา
ต้องเอาความเมตตาเป็นเจตนา
อย่าเอาอารมณ์ความรู้สึกพิศมัยเป็นเจตนา
ญาติธรรมหนุ่มสาวต้องระวังเรื่องนี้ให้มาก
อาชีพหมอดูทำนายทายทักดวงชะตา
อาชีพดูทำเลที่ทาง (ฮวงจุ้ย)
ทนายความ อัยการ ผู้พิพากษาฯ ยิ่งต้องระวังวาจา
พูดผิดพลาดพลั้งไป ทำร้ายจิตใจ ทำลายชีวิต อนาคตเขา จะบาปมาก
ผู้ไม่ผิดศีลมุสาไม่ใช้วาจามิชอบ
ผู้ได้สำรวมปากคำมาสามชาติ
ชาตินี้ปลายลิ้นจะแตะถึงจมูก
ลิ้นมีสีแดงดังชาดทาไว้ ริมฝีปากอิ่ม
เกิดเป็นหญิงซี่ฟันจะกว้างหนา เป็นศรีภรรยาเป็นศรีสะใภ้
แต่หากหญิงใดฟันห่าง ลมปากผ่านช่องฟันได้ เป็นคนจับจ่ายไม่ยั้ง
เก็บเงินไม่อยู่
ฟันซี่เรียวเล็กเหมือนฟันหนู เป็นคนเจ้าคิดเจ้าแค้นเจ้าเล่ห์เจ้ากล
หญิงใดสุ้มเสียงอ่อนโยนนุ่มทุ้ม มีบุญวาสนาสูงส่ง
ลักษณะภายนอกเหล่านี้เป็นเครื่องประกอบให้เจ้ารู้ไว้พิจารณาตัวเอง
บกพร่องส่วนใดก็ให้แก้ไขด้วยการปฏิบัติบำเพ็ญในที่สุดลักษณะด้อยของเจ้าจะกลายเป็นลักษณะดีได้
พวกเจ้าเพ้อเจ้อ
มุสา ใช้วาจามิชอบกันวันละมากมายพอๆ กับกินข้าวใช่ไหม
นี่แหละจะทำให้การปฏิบัติบำเพ็ญของเจ้าถูกก่อนกวน
แม้จะเป็นเรื่องเล็กน้อยเหมือนกับน้ำข้าวต้มใสๆ
ดูเหมือนกับไม่ได้ผิดอะไร แต่ก็ทำให้เจ้าสะดุดได้
สำรวมในศีลอย่างแท้จริง จึงเป็นการบำเพ็ญอย่างแท้จริง
ผู้ได้รับวิถีธรรมแล้วไม่ถือศีล จะเป็นเพียงผู้มีบุญสัมพันธ์ที่ผ่านเข้ามาในประตูพุทธะเท่านั้น
ถือศีลได้บริสุทธิ์
หนึ่งศีลมีหนึ่งเทพยดาคุ้มครองรักษา
ไม่สำรวมศีล สิ่งศักดิ์สิทธิ์เทพยดาไม่กล้าเข้าใกล้ อีกทั้งไม่อาจปกปักรักษา
ถือศีลสำรวมวาจา จะเกิดปัญญามีวาทะศิลป์ มีสง่าราศีลักษณะดีงาม